Думаю, што з 1980 года наш горад у "крыўдзе" на нас за тое, што яго амаладзiлi на цэлых 200 гадоў. Ды i нашы продкi, там на нябёсах, глядзяць на нас з нямым пытаннем: мы што — не жылi, чаму нас выкраслiлi з зямнога жыцця, прычым не адно пакаленне?

Гiстарычная навука, археолагi не будуць спрачацца, што на тэрыторыi Лiдскага раёна ў Х—ХІI стагоддзях пражывалi дайноўцы, чарнарусы, лiцвiны — беларусы, крывiчы. У гэты час тут размяшчалася Дайноўскае княства з цэнтрамi Дайнова, Жырмуны, Лiда. I другiм цэнтрам пасля Дайновы была Лiда, якая пазней стала цэнтрам Дайноўскага княства, маю смеласць гэта сцвярджаць, i вось чаму.

Вядомыя даследчыкi Лiтвы Нарбут i Юшкевiч у сваiх працах зазначалi, што Лiда ўпершыню ўзгадваецца ў летапiсах у 1180 годзе. Абапiралiся яны на архiўную перапiску графа Тызенгаўзена, якi ў каралеўскiм архiве Панятоўскага знайшоў дакументы, дзе ўзгадваецца наш горад. З iх зрабiў копiю i даслаў у Лiду. Гэтая выпiска была зроблена з вiзантыйскай крынiцы, i можна сказаць, з'яўлялася своеасаблiвым пашпартам нашага горада. Захоўвалася яна ў архiвах нашага замка, якi быў вывезены ў 1812 годзе ў Маскву, дзе i згарэў падчас уваходжання Напалеона ў Маскву.

Графы Еўстафiй i Канстанцiн Тышкевiчы таксама сцвярджалi, што Лiда была цэнтрам Дайноўскага княства ў ХII—ХIII стагоддзях i мела ўсе атрыбуты княскай стаўкi з умацаваным драўляным замкам. Пазней на месцы старога драўлянага замка быў пабудаваны каменны замак Гедымiна, якi мы бачым цяпер. Спасылалiся яны зноў на Тызенгаўзена i дакументы князя Чартарыйскага, якi атрымаў iх ад Сперанскага — мiнiстра пры Аляксандры I. Сперанскi курыраваў працу Карамзiна па напiсаннi гiсторыi Расiйскай дзяржавы. Усё, што не ўкладалася ў рэчышча палiтыкi Масквы— Пецярбурга, замоўчвалася цi знiшчалася.

Размова вядзецца аб працы Тацiшчава за ХVIII стагоддзе, дзе гэты гiсторык спасылкай на старажытныя дакументы паказаў iснаванне двух цэнтраў Русi: Лiтвы i Масквы. Паводле Тацiшчава, прарадзiма славян аказалася на тэрыторыi Лiтвы i Белай Русi, а не ў Ноўгарадзе i Кiеве, а гэта iшло ўразрэз з палiтыкай Расiйскай iмперыi. Сперанскi перадаў Чартарыйскаму шэраг дакументаў, якiя належалi Тацiшчаву.

Яшчэ ў 1971 годзе я ўпершыню пачуў ад свайго настаўнiка, дырэктара школы Мiкалая Iвашына (хто вучыўся ў першай школе ў тыя гады, памятаюць, наколькi добра i аб'ёмна гэты чалавек ведаў гiсторыю), што дата заснавання нашага горада — 1180 год, пры гэтым ён спасылаўся на крынiцы варагаў у Стакгольме i на Тацiшчава... У 1989 годзе практычна падобны варыянт аб узгадваннi Лiды я пачуў ад пiсьменнiка Валянцiна Пiкуля, якi расказваў мне пра князя Мiндоўга i залаты абоз татарскiх ханаў Шэйбака i Баклая, якiх разбiў Мiндоўг, пра гэта я раней пiсаў у "Звяздзе" ў матэрыяле "Беларускi залаты трохкутнiк". Пiкуль тады сцвярджаў, што Мiндоўг быў Дайноўскiм князем на рэках Вiлii i Жыжме i быў нашчадкам княскага роду Рагвалодавiчаў.

Вiзантыйцы апiсвалi пасольства шведскага канунга, якiя прыбылi на перамовы з iмператарам Вiзантыi ў 1180 годзе. Акрамя дзяржаўных пытанняў варагi-русы прасiлi ў кесара- нашчадка дапамагчы iм у адной справе: па дарозе ў Канстанцiнопаль яны спынялiся i гасцявалi ў Дайноўскага князя на рацэ Вiлii, у гарадах княства Жырмунах i Лiдзе. Прымаў iх князь Давiд з малалетнiм князем Рынгольдам ў Лiдзе. Давiд прасiў варагаў знайсцi яго брата, калi той жывы, i яго дзяцей. Плату ён за гэта даў вялiкую i прыставiў да пасольства сваiх людзей у дапамогу. Ён расказваў, што ў Лiдзе i Дайнове ён у малалецтве аказаўся са сваiм дзядзькам князем Маўкольдам у 1128 годзе, калi кiеўскi князь Мсцiслаў Уладзiмiравiч разбiў i ўзяў у палон яго вотчыну горад Полацк. Дзядзьку i яму ўдалося збегчы з палону, бо iх замянiлi надзейныя людзi. Князя Расцiслава полацкага, брата яго Давiла з сынам, сем'i iх Мсцiслаў адправiў у Канстанцiнопаль у палон. Вось Давiд i шукаў свайго бацьку Давiла i брата.

Маю смеласць падумаць, што Тызенгаўзен менавiта з гэтага дакумента здымаў копiю, дзе Лiда ўзгадваецца ў 1180 годзе.

Мiндоўг быў жа сынам Рынгольда, якi ўзгадваецца ў вiзантыйскiх крынiцах.

Шкада, што многiя працы i дакументы графоў Тышкевiчаў згарэлi падчас Другой сусветнай вайны.

Думаю i ўпэўнены, што знойдзецца больш за тысячу чалавек, якiя пастаянна жывуць у Лiдзе, якiя пацвердзяць мае словы, што да 1980 года на слупах, што стаялi пры ўездзе ў наш горад, датай заснавання Лiды называўся 1180 год. Дык, чаму ж у 1980 годзе наш горад "амаладзiлi" на цэлых 200 гадоў? Можа палiчылi, што нейкая Лiда ледзь-ледзь не дацягвае да 800-годзя Белакаменнай (1147), а гэта абуральна!..
Лiчу i прапаноўваю ўсiм светам вярнуць нашаму гораду страчаныя гады i адзначыць сёлета 830-годдзе Лiды.

Уладзiмiр Ксенз.


Крыніца: газета "Звязда"

Дадаць Каментар  |  Назад  |  Да ўсіх навін

Імя:
Ваш E-mail:
Каментароў: