Маладафронтавец аб родным горадзе.
Ліда – адзін са старажытных гарадоў Беларусі. Ляжыць у паўночна-заходняй частцы рэспублікі, каля мяжы з Польшчаю й Летуваю.
Няма адзінага меркаваньня калі быў заснаваны наш горад. Напрыклад, у Гамбургскай энцыкляпедыі існуе дата – 1180 год. Нашыя “незалежныя” вучоныя лічаць датай заснаваньня гораду -- 1380, таму што першы ўспамін аб ім адносіцца да гэтага часу.Так ці не, бясспрэчна адзіная рэч -- Ліда вельмі старажытны горад,які мае багатую на падзеі гісторыю.
Заплюшчыце на хвіліну вочы й уявіце сабе, ну, амаль пачатак 14 стагодьдзя.Дакладней 1323 год, у якім, па загадзе Гедыміна быў пабудаваны замак.
Шмат чаго вытрымліваў наш замак: як напады ворагаў, так і спрэчкі паміж прэтэндэнтамі на трон Вялікага княства Літоўскага.
У 1346 годзе Кейстут падараваў Ліду свайму старэйшаму брату Альгерду з-за нашага стратэгічнага становішча( напрамкі Вільня - Наваградак і Вільня - Гародня). Перад сьмерцю Альгерд падараваў Ліду свайму набліжанаму Вайдыле (ен меў “халопскае” паходжаньне), які стаў дарадчыкам і новага вялікага князя- Ягайлы. Падпісаньне ў 1370 годзе дароўнага акту на Ліду Вайдыле- падзея надзвычайная. У сувязі з гэтым Ліда ўпамінаецца ва ўсіх літоўскіх летапісах.
Пасьля вяртаньня Вітаўта з уцекаў да крыжакаў у Вільню ”...Войдыла того поймавш и, же мижи них тую кость вкинул ненависти и неприязни великой, казал повесить на шибеницы… ”. Гэта мела мейсца каля вескі Дуброўня ў 1382 годзе, што знаходзіца за 6-10 кілямэтраў ад Ліды.
У 1392 годзе камандор Румпенгайм, Вітаўт і Конрад Ліхтэнштайнскі са сваімі паплечнікамі каля Алітуса перайшлі Неман і па дрыгве, скаванай маразамі і рушылі да Ліды.Гэта быў першы паход крыжакаў на наш горад.
Такіх паходаў было шмат: і ў 1394 годзе, калі жыхары горада спалілі яго, а самі схаваліся ў замчышчы,і наступныя гады іх было ня менш. Напады спыніліся толькі пасьля перамогі пад Грунвальдам.
Пасьля Крэўскай уніі 1385 года жыцьцева важнай была безперашкодная сувязь паміж Кракавам і Вільняй. Ліда была бліжэйшым населеным пунктам у напрамку Ваўкавыск-Гародня- Бярэсце- Люблін- Кракаў.
Гісторыя Ліды ў гэтыя часы вельмі моцна злучана з канфліктам між Ягайлам і Вітаўтам, а пасьля Сьвідрыгайлам і Жыгімонтам Кейстутавічам.
Наш горад шмат разоў гарэў: першы раз, калі, Вітаўт спрабаваў захапіць яго, а жыхары, каб горад не дастаўся ворагу, спалілі яго. Другі раз ў 1434 годзе войскі Сьвідрыгайлы ня здолелі захапіць замак, а горад зноўку быў спалены.Быў наш горад і прытулкам выгнаных з Залатой Арды татар, Тахтамыша, напрыклад, ці яго сына Джэлал-ад-Дзіна., які ,дарэчы, быў камандзірам татарскіх атрадаў у Грунвальдзкай бітве.
Уварваньні крыжакаў, набегі татараў, міжусобныя войны наносілі гораду і яго замку вялікія разбурэньні. Не гледзячы на гэта горад разьвіваўся далей. Ен буйнеў і прыгажэў: будаваліся каталіцкія касьцелы й праваслаўныя цэрквы, што падштурхоўвала разьвіцьце асьветы, пісьменнасьці сярод мясцовых жыхароў.
Дарэчы, цікавы вельмі факт, што тычыцца веры: у сярэдзіне 16 ст. ў Лідзе з'явіліся кальвіністы, колькасьць прыхільнікаў кальвінізму неўзабаве павялічылася і Лідзкі касьцел былі вымушаны зачыніць, з-за недахопу вернікаў.
На працягу 16 ст. Ліда была цэнтрам павета, які ўваходзіў у склад ваіленскага ваяводства
У 1590 годзе горад атрымаў Магдэбургскае права, якое дазволіла мець сваю ўладу й герб зь пячаткаю. Герб уяўляў зь сябе выяву льва й два ключы. Наш сучасны герб амаль адпавядае гербу тагачаснаму.
Шмат пакутваў наш горад і ад бясконцых войнаў: ці то Сялянская вайна другой паловы 17ст. , ці то Паўночная вайна 1700-1721 гг.
Набліжаўся трагічны ва ўсіх сэнсах 1795 год. Трэці падзел Рэчы Паспалітай, зьнікненьне з мапы Эўропы калісьці магутнай дзяржавы. Не абмінула гэта падзея й Ліду. Зь 1795 ажно да 1991 Ліда была пад уладаю спачатку Расейскай імпэрыі, а пасьля Савецкага Саюзу (зь невялікім перапынкам -- я маю на ўвазе акупацыю Польшчы). На доўгі час Ліда ператварылася ў гаспадарчы прыдатак іншых краін.
Сваім жыцьцём у горадзе развівался культура, адукацыя. У 1756-1834 у нашым горадзе існаваў лідзкі піярскі калегіюм. Піяры з'явіліся ў нашым горадзе й павеце ў першай трэці 18 стагодьзя, калегіюм спачатку быў утвораны ў 1735 годзе ў мястэчку Воранава на сродкі смаленскага кашталяна Я.Сцыпіена й яго сына Юзафа. У 1756 годзе па прапанове лідзкага старасты І.Сцыпіена пераведзены ў Ліду.Мясцовая шляхта ахвяравала ім юрыдыку ў Лідзе.
Наша розная гісторыя адлюстроўвалася не толькі ў летапісах, але й у шматлікіх будынках розных эпох і стыляў.
Па-першае, гэта наш гонар- Лідзкі замак, які цярпліва чакаў зьняцьця крыжацкай ці татарскай асады з гораду,разам зь яго жыхарамі.шкада,што камяні ў замку нічога ня могуць нам распавесьці.Пабудаваны зь вялікай колькасьці валуноў і цэглы, ен амаль не захаваўся да нашага часу ў сваім першапачатковым выглядзе. Застюцца толькі меркаваньні вучоных і старыя малюнкі.
Наступнае ўпрыгожаньне нашага гораду гэта Фарны касьцел. Ен пабудаваны па загадзе Ягайлы ў 1387 годзе. Раней касьцел быў драўляным, пасьля яго шмат разоў перабудоўвалі,нават перанесьлі на некалькі 10-каў мэтраў на поўнач, дзе стаіць і зараз.
Сучасны выгляд касьцела - сталае барока. У інтэр ' еры касьцела маецца тры алтары: галоўны і два бакавыя.
Будынак Фарнага касьцела захаваў свой першапачатковы вонкавы выгляд.
Дарэчы, ен працаваў нават у савецкі час, не гледзячы на антырэлегійную палітыку.
Шмат помнікаў пакінула нам у спадчыну Вялікая Айчынная вайна: Курган Бессьмяроцьця й Магіла невядомага жаўнера, Брацкая магіла ў гарадзкім парку й магіла ахвярам фашызму, помнік Лідзкім падпольшчыкам,сьпіс гэтых помнікаў вялікі, некаторыя зь іх ужо зруйнаваны часам, некаторы вельмі малыя.
Яшчэ адзін гонар ліды- помнік Францыску Скарыне. Помнікі яму яшчэ есьць толькі ў Полацку й Менску.
Наш горад пакутваў і ад Першай Сусьветнай вайны, і ад Вялікай Айчыннай, але безумоўна, я люблю свой маленечкі горад, са сваімі таямніцамі і скарбамі, са сваімі гісторыямі і, можа быць, якімі-небудзь недарэчнасьцямі, са сваім смуткам і радасьцю.
Ліда-мой горад! Але ж не, я памыляюся. Ня мой, а ўсіх яго жыхароў!
Яська-гаспадар з-пад Ліды

Дадаць Каментар  |  Назад  |  Да ўсіх артыкулаў

Імя:
Ваш E-mail:
Камэнтар: